ΒΑΣΙΛΙΚΗ

Χάρτης του Νομού Λασιθίου του 1860 περίπου- Απογραφή του 1928 που δείχνει τον πληθυσμό της Βασιλικής

Απογραφή του 1881 όταν τότε η Βασιλική ανήκε στο Δήμο Καβουσίου μαζί με το Μοναστηράκι.

(Ιστορικά στοιχεία μέσα από μαρτυρίες και αρχεία)

Χτίστηκε προ αμνημονεύτων χρόνων και βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του μικρού λόφου "Κεφάλα". H Βασιλική αναφέρεται για πρώτη φορά στην οθωμανική απογραφή του 1650. Ο πληθυσμός του χωριού κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας αποτελούνταν από Τούρκους και Χριστιανούς. Το έτος 1860 πρώτος ιερέας υπήρξε ο Γεώργιος Παπαγιαννάκης από τη Σύμη. Στην απογραφή του 1670 καταγράφονται χριστιανικοί και μουσουλμανικοί κλήροι στο χωριό, το οποίο αναφέρεται ως σουλτανικό χάσι. Το 1834 είχε 25 χριστιανικές οικογένειες. Το 1881 είχε 164 χριστιανούς και 65 Τούρκους κατοίκους.  Τη δεκαετία του 1920 σύμφωνα με μαρτυρία του Ευθύμη του Κοϊνά είχε 700 κατοίκους. Ο ίδιος θυμάται τις τούρκικες οικογένειες στο χωριό, το Ναζίφ, τους Ρισβάνηδες και στο Μοναστηράκι το Μπραΐμη ο οποίος ήταν πολύ σκληρός. Θυμάται επίσης ότι οι Τούρκοι έφυγαν από το χωριό το 1923.  Μια φορά ήρθαν οι απογόνοι του Ναζίφ στο χωριό και ζήτησαν και πήραν σταφίδες και μια χούφτα χώμα από τον τοίχο του σπιτιού τους.Το 1953 αριθμεί περίπου 410 κατοίκους..

Ύδρευση και άδρευση στο χωριό υπήρχε από αρχαιοτάτων χρόνων και μάλιστα με αρκετή απόδοση ύδατος. Η κατσκευή βέβαια ήταν πρωτόγνωρη με την ύπαρξη ενός λάκκου από το οποίο έτρεχε το νερό ποτίζοντας τα κοντινά κτήματα σε αυτόν.

 

Οι Τούρκοι κατά το 1850 κατασκεύασαν το πρώτο σαρνίτσι για την προφύλαξη του νερού το  οποίο αργότερα εγκαταλείφτηκε. Το έτος 1905 οι κάτοικοι του χωριού με τη βοήθεια της κοινότητας και μέσω δημοπρασίας και προσωπικής εργασίας των χωριανών προέβησαν στην κατασκευή της πηγής. Το 1933 κατασκευάστηκε(μέσω δημοπρασίας και πάλι) με τη χρηματοδότηση της κοινότητας δυο δεξαμενές χωρητικότητας 150 τόννων περίπου και δυο βρύσες για την υδρεύση των κατοίκων ενώ το πλεονάζων νερό χρησίμευε για την άρδευση. Μετά την κατασκευή των δεξαμενών οι "Πρόκριτοι" του χωριού σε συνεργασία με την κοινότητα προέβησαν στην διανομή του νερού για άρδευση με ταυτόχρονα διορισμό "υδρονομεύς" από την κοινότητα. Το 1952 η Γεωργική Υπηρεσία Λασιθίου χορήγησε 120 τόνους τσιμέντο για την κατασκευή οχετών άρδευσης με την αποφυγή έτσι απώλειας μεγάλης ποσότητας νερού.











ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

 Το έτος 1892 οι κάτοικοι του χωριού προέβησαν στην κατεδάφιση της εκκλησίας που υπήρχε μέχρι τότε και με τη βοήθεια εράνου μεταξύ των κατοίκων και με την προσωπική εργασία αυτών έχτισαν σε νέα θέση μια πολύ μεγαλύτερη από την πρώτη η οποία αποτέλεσε και τον καθεδρικό ναό.












ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΓΕΦΥΡΩΝ
Κατά το έτος 1890 υπό τη δημαρχία Ανδρέα Ρεμεδιάκη κατασκευάστηκε νότια του χωριού στη θέση "Κεφάλα" γέφυρα για την εξυπηρέτηση των κατοίκων του χωριού για την Επισκοπή και για τα άλλα χωριά. Το 1904 κατασκευάστηκε γέφυρα στην περιοχή "Βρισίδι" και για τη σύνδεση του χωριού με το παραθαλάσσιο χωριό Παχεία Άμμο και τρίτη γέφυρα στη βόρεια πλευρά του χωριού στην περιοχή "Χαλικιάς".

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΑΜΑΞΩΤΗΣ ΟΔΟΥΣ
Το έτος 1915-1916 κατασκευάστηκε αμαξωτή οδός για τη σύνδεση του χωριού με την Ιεράπετρα και την Παχεία Άμμο. Η χάραξη προέβλεπε τη διέλευση του δρόμου μέσα από το χωριό της Βασιλικής αλλά μετά από αντίδραση των "Προκρίτων" του χωριού δεν τελείωσε γιατί θα περνούσε από τα κτήματά τους και με τον τρόπο αυτό θα ζημιωνόταν προσωπικά.

Το έτος 1941-1942 ο ιταλικός στρατός κατοχής που ήταν στη Βασιλική κατασκεύασε δρόμο από τη θέση Καμαράκι προς το χωριό για την εξυπηρέτηση των διαφόρων στρατιωτικών αναγκών. Μετά τη λήξη της κατοχής και με τις υποδείξεις της διευθύντριας του σχολείου κυρίας Κλεάνθης Παπαδάκη επιδιόρθωσαν το δρόμο που ενώνει το χωριό με την Παχεία Άμμο και έτσι κατέστη πλέον δυνατή η επικοινωνία μέσω αυτοκινήτου 
( Ιεράπετρα-Βασιλική-Παχεία Άμμος)





ΣΕΙΣΜΟΙ 
Το 1926 σημειώθηκε ένας πολύ ισχυρός σεισμός που είχε ως αποτέλεσμα την κατεδάφιση ορισμένων παλαιών κτηρίων τα οποία ανεγέρθηκαν με τη βοήθεια κρατικής ενίσχυσης.
ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΙ
Το 1912 έγινε πλημμύρα η οποία επέφερε μεγάλες καταστροφές κυρίως στη γεωργία ενώ ταυτόχρονα υπήρξαν και ορισμένες κατεδαφίσεις σπιτιών χωρίς όμως ευτυχώς να υπάρξουν ανθρώπινα θύματα. Από τη χρονιά αυτή και μετά παρουσιάστηκε μεγάλη ανομβρία.

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ

Η Βασιλική υπήρξε κατά τους χρόνους της κατοχής υπό των ιταλικών και γερμανικών δυνάμεων  κέντρο διαφόρων στρατιωτικών μονάδων και αρχών. Υπήρξε η διοίκηση διαφόρων μηχανοκίνητων μονάδων, τανκς, μηχανικού πεζικού.
Λειτουργούσε επίσης πλήρες Στρατιωτικό Νοσοκομείο στο οποίο λειτουργούσε και ιατρείο στο οποίο οι Ιταλοί γιατροί δέχονταν και πολίτες των γύρω χωριών προσφέροντας τους ιατρικές γνώσεις και υπηρεσίες έναντι μικρής αμοιβής. Αργότερα και με τη βοήθεια προσωπικής εργασίας των κατοίκων των γύρω χωριών (αγγαρεία) κατασκευάστηκε μόνιμο κτήριο για τη στέγαση του Νοσοκομείου μεγαλύτερων διαστάσεων από το αρχικό το οποίο όμως δε πρόφτασαν να το τελειώσουν διότι επήλθε η κατάρρευση της Ιταλίας.
Τους Ιταλούς διαδέχτηκαν οι απαίσιοι Γερμανοί όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η κ. Παπαδάκη οι οποίοι χρησιμοποιούσαν το κτήριο του νοσοκομείου ως κέντρο των συλληφθέντων πολιτών. Επίσης οι δυνάμεις της γερμανικής κατοχής αμέσως μετά την εγκατάστασή τους στο χωριό κατέλαβαν και κάποια κτήρια όπως την  εκκλησία και το σχολείο το  οποίο χρησιμοποίησαν ως αποθήκη καταστρέφοντας από αυτό το δάπεδο του διδακτηρίου και ένα μέρος του αρχείου. Στη θέση "Χαλικιά" περιέφραξαν με τοίχο αγρό 3 στρεμμάτων περίπου το οποίο και έκαναν στρατιωτικό νοσοκομείο.
ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Κατά το έτος 1885 άρχισε η λειτουργία σχολείου κατά αραιά χρονικά διαστήματα στη Βασιλική στεγαζόμενο σε διάφορα οικήματα των κατοίκων. Το 1890 βρέθηκε οίκημα στον περίβολο της εκκλησίας Αγίας Τριάδας μικρό "λιθόκτιστον" του οποίου το δάπεδο και η οροφή αποτελούνταν από χώμα. Από τότε το σχολείο στεγάζονταν εκεί. Το 1892 οι κάτοικοι κατεδάφισαν την εκκλησία και το οίκημα που στεγάζονταν το σχολείο με σκοπό την ανέγερση μεγαλύτερης εκκλησίας και έτσι το σχολείο λειτουργούσε ξανά στα διάφορα σπίτια των κατοίκων του χωριού. Το έτος 1897 οι κάτοικοι αποφάσισαν την ανέγερση νέου διδακτηρίου. Για το σκοπό αυτό προέβησαν σε έρανο μεταξύ τους και με προσωπική εργασία ξανάχτισαν το νέο διδακτήριο του οποίου η λειτουργία άρχισε το 1900.
"Τύπου Μονοτάξιον"
"Προήχθη εις 2τάξιου την 22 Σεπτεμβρίου 1952"
Το νέο διδακτήριο ήταν ισόγειο, χτισμένο με λίθους του οποίου η στέγη αποτελούνταν από κεραμίδια και το δάπεδο από σανίδια. Η ανέγερση ξεκίνησε το 1897 και έληξε το 1899 για την οποία δαπανήθηκε το ποσό των 1000 δραχμών ύστερα από έρανοτων ίδιων των κατοίκων. Η κατάστασή του όπως αναφέρει η κ.Παπαδάκη ήταν: " Κτίριο παλαιού τύπου, μικρών διαστάσεων, ανθυγιεινό, με μικρό προαύλιο και γενικώς ακατάλληλο για τη χρησιμοποίησή του για διδακτήριο στερούμενο επίσης από βοηθητικούς χώρους και σχολικού κήπου.
ΟΙ ΣΥΜΒΑΛΛΟΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΥ
Ανδρέας Ρεμεδιάκης:Δήμαρχος κατά μεγάλο μέρος οφειλόταν σε αυτόν η ανέγερση του σχολείου.
Κωνσταντίνος Δερμιτζάκης και Γεώργιος Περάκης: Σχολικοί έφοροι
Αντώνιος Κοϊνάς και άλλοι τοπικοί παράγοντες.
Ηλίας Κωστάκης και Νικόλαος Περάκης:Δωρητές μέρος του οικοπέδου
Γενική Διοίκηση Κρήτης, Υπουργείο Παιδείας , Κοινότητα Παχείας Άμμου

ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ
Γεώργιος Παπαντωνάκης
Εμμανουήλ Μουτσάκης
Παναγιωτάκης
Ανδρέας Ρεμεδιάκης (1893-1899)
Γεώργιος Φραντζεσκάκης (1899-1901)
Μεραμβελωντάκης(1902-1905)
Εμμανουήλ Καραμανωλάκης (1906-1909)
Κονταξάκης (1909-1913)
Μαγδαληνή Νταμπουριατζάκη(1913-1915)
Ελπίδα Μεθυμάκη (1915-1917)
Ειρήνη Στρατάκη (1917-1920)
Εμμανουήλ Καραμανωλάκης (1920-1923)
Ελπίδα Μεθυμάκη (1923-1929)
Αθηνά Φλουράκη (1929-1946)
Κλεάνθη Παπαδάκη (1947-